PLAN-PR

Proje Dizayn, Mimar Selçuk Erdoğmuş, Y. Mimar Seda Bildik ve Y. Mimar Zühre Sözeri tarafından 26 Mayıs 1995’te kurulmuş bir mimarlık şirketi. 2000 yılında yeni taşıdıkları ofislerinin açılış davetini yapmak istediler. Biz de Proje Dizayn’ın bu istekleri doğrultusunda, açılış davetlerini yapmak üzere ofislerinin taşındığı sokak olan Cihangir Havyar Sokak’ı seçtik.

Proje Dizayn ekibi için hem mesleki açıdan hem de bireysel sorumlulukla girişilen ‘Bu Sokak Bizim’ projesiyle Havyar Sokak’ta başlayacak olan etkinliğin çevre sokaklara da yansımasını ve Cihangir’deki yapılara kimliklerini geri vermeyi planladık.

Öyle bir şehirde yaşıyoruz ki; her taşın, her sokağın yüzyıllardan seslenen bir öyküsü var.

Bazen sadece içinden şöyle bir geçip gitsek de, kimini yıksak, kimini kendi haline terk etsek de; bir kulak verdiğimizde hepsinin özgün öyküsü bize de kucak açar.

Kulak verdik; öyküsünü anlattı. Her bir konuğunun yaşamına tanıklık etmiş, onları sahiplenmiş, onlarla özdeşleşmiş; elçiler, sanatçılar, levantenler, kral ahçıları, süslü madam’lar, zenginler, kadersizler…

Yıpranan yerlerini gösterdi vakarını koruyarak. Bu sokak sizin dedi, gözleri dalarak.

Yaklaşık 70 yıllık bir tarihi bulunan, Cihangir’in en eski sokaklarından biri olan Havyar Sokak, 19. Yüzyıl’ın sonlarında yerleşmeye başlayan ve dönemin prestijini yansıtan apartman mimarisinin en güzel örneklerini yansıtmasına rağmen; artık kapı, pencere, cumba, balkon ve tabelalarıyla zamanın yıpranmış ve kimliksiz gri rengine teslim olmuş durumda.

Yeşilin eksikliği hemen hissediliyor. Sokakta tek bir ağaç ve sarmaşık var sadece… Birkaç da balkon çiçeği.

Bugün bile rastlayamadığımız kadar özenli apartmanlarla karşı karşıyayız. Adlarını taşıyan tabelalar yer yer silinmiş hatta uzun olduğu için değiştirilmiş bile olsa apartmanlar genelde bir zamanlarki sahiplerinin adını taşımaya devam ediyor.

Polisiye romanlara konu olan Havyar Sokak, İstanbul’un genel özelliği olan farklı dinlerin ve farklı kültürlerin birarada yaşadığına tanıklık etmiş.

İnsanlarda bir güvensizlik var. Şüphe ile yaklaşıyorlar ve isimlerinin geçmesini istemiyorlar.

Sorunu Gözlemleme Aşaması: Havyar Sokak’ın içinde bulunduğu ve unutulmaya yüz tutmuş görüntüsü tespit edildi.

Acaba insanlar çöplerini koydukları her yeri çöpleri gibi çirkin ve değersiz mi buluyorlar?

Yoksa sokak köşesini dönemediği için çöpleri alamayan çöp arabasına ulaşamadıkları için mi çöpleri böyle gizliyorlar?

Sokaktan geçenlerin yarısı kaldırımdan yürüyemiyor. Çocuklarsa yolda oynamak zorunda kalıyor.

Belgeleme Aşaması: Sokakta bir ölçü çalışması yapıldı ve sokak içindeki tüm mimari belgelendi.

İnsanların hafızalarından birşeyleri yoketmenin en iyi yolu belki de silmek…

Tarihlerini hatırlamak istemeyen eski nesil ve bu sebeple bugün tarih kopması yaşayan yeni nesil…

Unutmayı sağlamak. Eskiden yaşanmış kötüleri unutmaya çalışırken, hafızalar iyileri ayıramıyor ki…

Tarihi Araştırma Aşaması: Cihangir ve Havyar Sokak için seyahatnameler, tarih kitapları, eski haritalar, İstanbul ve Beyoğlu’na dair kitaplar, Cihangir Güzelleştirme Derneği’nin elindeki bilgiler tarandı.

İncelenen tüm sözlüklerde “Havyar” kelimesinin “balık yumurtası” dışında bir anlamına rastlanmıyor. Bu isim ne sebeple seçilmiş olabilir?

Sokak Sakinleriyle Sohbet Aşaması: Hem sokak sakinlerinin güvenini kazanmak hem de sözlü tarih bilgilerinin, sakinlerin kendilerinden öğrenmek için, her apartman, her daire tek tek gezilerek görüşmeler yapıldı.

“Giriş katında İtalyan bir madam otururdu. Bir de kızı vardı. Sonra, gittiler. Nereye bilemiyorum. Adı galiba Silvana idi, çok emin değilim.”
“Sonra küllerini buraya getirmişler. Eşinin yanına. Çok hanım kadındı.”

“Eskiden iki katlıydı. Bir de alt katı vardı. Neyir Hanım’ındı. Oğlu Atatürk’ün süvarisiydi. Burhan Işıl. Meray oğlu, Kadıköy’de oturuyor.”
“Madam Kiça. Rumdu. Oğlu da vardı.”
“En üst katta Galatasaraylı Muzaffer Tokaç otururdu. Sonra Amerika’ya gitti.”

“Şerife Hanım Teyze Türktü. Çok dindar bir kadındı, beş vakit namazındaydı.”
“……eşi orta boylu zayıf bir adamdı. Çocukları çok küçükken ölmüş.”

“Mehmet Ali Bey babaları olsa gerek. İki kardeştiler, birisi çatıdan atlayıp intihar etti. İsmi…”
“Galiba 1966’da el değiştirdi.”

“Cihan Bey dedemdi, yani annemin babası. Aslında evi annem almıştı. Annemin adı Muhassen, güzel demekmiş.”
“Cihan Bey Apartmanı’ndaki hanımefendi piyano çalardı. Yandaki İtalyan Madam da çalardı.”

“Tapuda Rum İrini Petridi olarak kayıt görünüyordu. Hala bu isimde faturalar geliyor binaya.”
“Eskiden apartmanın adı Lena idi, daha sonra birileri ismini silmiş.”

“1933’de alınmış, mimarını bilmiyoruz. Evi yapan Hüseyin Bey. O da Cihangir’de oturuyordu. Irak Kralı’nın aşçılığını yapmış olan Hasan Özcan Bey oturuyordu ancak bunun bilinmesi ailesi tarafından istenmiyor.”

“Anne tarafıma ait bina. Dedem önemli bir kişi idi. Bu sayede ilk asfalt kaplanan sokaklardan biri bu oldu. Cihangir’de Beyoğlu’nda yılbaşı çok özel olurdu eskiden, şimdi unuttuk bunları.”

Sokak sakinlerinin düşüncelerini, sorunlarını, yaklaşımlarını öğrenmek ve demografik bilgi toplamak gerekiyor.

Konutlara yönelik hazırlanan ankete 23 kişi (hane adına) katıldı. bu yaklaşık %50 katılım demek. Ankete katılanlar arasında zorunluluk hissederek cevaplayanlar da var ama az sayıda.

Bazı sokak dostları bir bağ kurmayı önce reddediyor. Toplumsal, ekonomik sebepler, güvensizlik belirtileri hissediliyor.

Sokak sakinlerinin büyük çoğunluğu sokağı rastlantılarla ya da merkeze yakın diye seçmişler. Belki de bu bile bir kimliksizliğin sonucu…

Herkes sorunların farkında ve düzeltilmesini istiyor. Ama hem maddi hem de manevi katılım konusunda isteksizler. Başarma şansını düşük görüyorlar. En çok duyulan kelime ise “keşke”.

Çözüm Önerileri Aşaması: Havyar Sokak sakinlerinin de rahatsız oldukları düzensiz yaşayışa son vermek amacıyla sundukları çözüm önerileri, mimari yaklaşımlarla pekiştirildi.

Büyük çöp kamyonunun giremediği Havyar Sokak için küçük çöp arabası tahsis edilmesi.
Kaldırımların ve sokakların otopark olarak kullanılmasından vazgeçilmesi.
Yeşil alanların oluşturulması, çocuklara oyun alanı sağlanması.
Sokağın aydınlatılması.
Uygulama ve Model Oluşturma Aşamaları: Genel temizlik, izinler alınarak binaların ilk katlarının boyanması, çiçeklendirme, davetin şeklinin tespiti, iletişim modelinin hazırlığı yapıldı.

Boyama işleminin başlaması ve davet yapılması için verilen gönülsüz onaylara rağmen, ilk apartmanın boyanması ile sokak dostlarında canlılık başlıyor. Bunun sebebi sözle söylenenin elle tutulur, gözle görülür hale gelmesi olmalı.

Emniyet ve Yerel Yönetimlerle Temas Aşaması: Beyoğlu Emniyet Müdürlüğü, Beyoğlu Belediye Başkanlığı, Cihangir Güzelleştirme Derneği ve Türk Ekonomik ve Toplumsal Tarih Vakfı da bu proje kapsamında destek vermek istediklerini bildirdiler.

22 Haziran 200 tarihinde Plan Tanıtım tarafından Proje Dizayn için bir açılış daveti düzenlendi.

Proje Dizayn’ın genç mimar ekibinin çalışma amacı ve safhalarını anlattıkları, projelerini sergiledikleri Havyar Sokak Partisi’nde, Beyoğlu Belediye Başkanı Dr. Mimar Kadir Topbaş da bir konuşma yaparak; projeyi sahiplendiklerini, “Bu Sokak Bizim!” kampanyasının tüm sokaklara örnek olmasını dilediğini ve belediye başkanlığında “Sokak Meclisleri” kurmak istediklerini belirtti.

Cihangir ve Havyar Sokak sakinleri, sanatçı, iş dünyası ve basın mensuplarının katıldığı partide Havyar Sokak’tan Cihangir’e, akordeon, ud ve buzuki sesleri yayıldı. Parti, sokakta yapılan tangolarla gecenin ilerleyen saatlerine kadar sürdü.